Okan \u00dcniversitesi, E\u011fitim Fak\u00fcltesi \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Dr. Mesude Atay, zorunlu din \u00f6\u011fretiminin \u00e7ocu\u011fa erken ya\u015fta verilmesinin sak\u0131ncalar\u0131n\u0131 ve din e\u011fitimi kitaplar\u0131nda kullan\u0131lan kavramlar\u0131n \u00e7ocu\u011fu nas\u0131l etkileyebilece\u011fi hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini Evrensel\u2019e anlatt\u0131. Atay, \u201cSalt namaz k\u0131l\u0131yor, oru\u00e7 tutuyor diye \u2018iyi insan\u2019 tan\u0131m\u0131 yapmak \u00e7ocuk taraf\u0131ndan kazan\u0131lan t\u00fcm insani ve toplumsal de\u011ferler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir karma\u015fa yaratabilir\u201d dedi.
\nDin \u00f6\u011fretiminin ka\u00e7 ya\u015f\u0131nda verilmesi uygun olur?
\nSoyut kavramlar\u0131 \u00f6\u011frenme 11-12 ya\u015f\u0131ndan sonra ger\u00e7ekle\u015fir yani bili\u015fsel sistemin tam kapasite olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnme becerilerinin daha karma\u015f\u0131kla\u015ft\u0131\u011f\u0131 ya\u015f diyebiliriz. \u00c7ocuklar soyut kavramlar\u0131, somut kavramlarla ili\u015fkilendirerek yeni bir tak\u0131m kavramlar \u00fcretmeye ba\u015flarlar. Dolay\u0131s\u0131yla din olgusu i\u00e7inde yer alan soyut kavramlar, vicdan, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck, vatan, ahlak, yurtta\u015f gibi di\u011fer soyut kavramlar da 12 ya\u015f\u0131ndan sonra \u00e7ocuk taraf\u0131ndan anlamland\u0131r\u0131lmaya ba\u015flar. Yaln\u0131z bu noktada, din \u00f6\u011fretimi ve din e\u011fitimi kavramlar\u0131n\u0131n ayr\u0131 tan\u0131mlar\u0131 ve anlamlar\u0131 oldu\u011fu unutulmamal\u0131d\u0131r. Din e\u011fitimi sa\u011fl\u0131kl\u0131 aile yap\u0131s\u0131 i\u00e7inde \u00e7ocu\u011fun, aileyi ve yak\u0131n \u00e7evresini g\u00f6zlemleyerek, ya\u015fayarak, kat\u0131larak, son derece keyifli, korkuya dayanmayan, aile i\u00e7i ve yak\u0131n \u00e7evrede ald\u0131\u011f\u0131 e\u011fitimidir. Okullarda din e\u011fitimi ve \u00f6zellikle din \u00f6\u011fretimine s\u0131cak bakm\u0131yorum. Bunun tamamen aileye b\u0131rak\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. E\u011fer resmi din e\u011fitimi ve \u00f6\u011fretimi okullarda yap\u0131lacaksa, 12 ya\u015f\u0131ndan sonra se\u00e7meli ders olarak ve sadece e\u011fitim kapsam\u0131nda; farkl\u0131 dinleri de anlatan din k\u00fclt\u00fcr\u00fc olarak verilmelidir.
\nDin-eg\u0306itimi-768×512
\nNeden din \u00f6\u011fretimi verilirken \u00e7ocu\u011fun geli\u015fim ya\u015f\u0131 \u00f6nemli?
\n\u00c7ocuklar pek \u00e7ok dini kavram\u0131 biliyor ve \u00f6\u011freniyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar ama az \u00f6ncede s\u00f6yledi\u011fim gibi \u00e7ocu\u011fun soyut olan bu kavramlar\u0131 i\u00e7selle\u015ftirmesi ve kavramla\u015ft\u0131rmas\u0131 ezberi b\u0131rak\u0131p, analiz etmesi ve sentezlemesi 12 ya\u015f\u0131ndan sonra ba\u015flar. 18 ya\u015f\u0131ndan sonra da kendi iradeleriyle ya\u015fad\u0131klar\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fcn \u00f6zelliklerini, kendi okuduklar\u0131n\u0131 ve \u00f6\u011frendiklerini, kazan\u0131mlar\u0131n\u0131, ba\u015fka k\u00fclt\u00fcrlerden \u00f6\u011frendiklerini bir s\u00fczge\u00e7ten ge\u00e7irirler ve kendi de\u011ferlerini olu\u015ftururlar. 18 ya\u015f bili\u015fsel sistemin karma\u015f\u0131k fonksiyonlar\u0131n\u0131n tam olarak kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemdir. Bu nedenle erken verilen din \u00f6\u011fretimi ger\u00e7ek bir \u00f6\u011frenmeyi sa\u011flamaz.
\n\u201cStres, kayg\u0131 ve cesaretsizli\u011fe yol a\u00e7ar\u201d
\nErken ya\u015fta din \u00f6\u011fretiminin pedogojik a\u00e7\u0131dan sak\u0131ncalar\u0131 nelerdir?
\n\u00d6zellikle psikolojinin, geli\u015fim psikolojisinin, e\u011fitim psikolojisinin ortaya koydu\u011fu bilimsel bir tak\u0131m ger\u00e7ekler vard\u0131r. Y\u0131llarca bilim insanlar\u0131 g\u00f6zlem yapm\u0131\u015flar, deneyler yapm\u0131\u015flar ve ortaya her \u00e7ocu\u011fun belli a\u015famalardan ge\u00e7erek d\u00fc\u015f\u00fcnme ve \u00f6\u011frenme becerilerini kazand\u0131klar\u0131n\u0131 ortaya koymu\u015flard\u0131r. \u015eimdi siz ne yaparsan\u0131z yap\u0131n, verdi\u011finiz din e\u011fitimi, korkuya dayal\u0131 bir ezber ve unutulmaya y\u00fcz tutan bir \u00f6\u011frenmeye sebep olacakt\u0131r. Zaman kayb\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00e7ocu\u011fun ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 da olumsuz y\u00f6nde etkilenebilir. Okul \u00f6ncesi d\u00f6nemde \u00e7ocuk, hen\u00fcz kendi bedenini tam olarak tan\u0131m\u0131yor ve ailesi d\u0131\u015f\u0131nda di\u011fer bireyleri anlayarak, d\u0131\u015f d\u00fcnya ile sosyalle\u015fmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorken anlamad\u0131\u011f\u0131 soyut kavramlar d\u00fcnyas\u0131na giriyor, anlamad\u0131\u011f\u0131 konular\u0131 ezbere tekrar ediyor ve sonu\u00e7 olarak yeti\u015fkinler taraf\u0131ndan \u00f6\u011frenmi\u015f gibi, ba\u015far\u0131 gibi alg\u0131lan\u0131yor. Bu ise \u00e7ocuk geli\u015fimi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir zaman kayb\u0131d\u0131r. Di\u011fer taraftan korkuya dayal\u0131 bir de\u011fer e\u011fitimine d\u00f6n\u00fc\u015febilen din e\u011fitimi ve \u00f6\u011fretimi \u00e7ocukta kayg\u0131 d\u00fczeyini art\u0131rabilir ve \u00e7ocuk ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan sak\u0131nca yaratabilir. \u00d6rne\u011fin \u201cyeme\u011fini bitirmezsen g\u00fcnah olur ve g\u00fcnah i\u015fleyen cehenneme gider\u201d ifadesi \u00e7ocukta cehennem ve yanma s\u00f6zc\u00fckleri ile bir korkuya d\u00f6n\u00fc\u015febilir. Erken y\u0131llarda verilen \u00e7ocuk terbiyesinde; dini e\u011fitimle birlikte, \u00f6zellikle dini \u00f6gelerdeki \u201cceza\u201d kavramlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 \u00e7ocukta g\u00fcvensizlik, cesaretsizlik, tabi olma ve stres yaratabilir. Bu ise \u00e7ocu\u011fun di\u011fer alanlardaki \u00f6\u011frenme motivasyonunu olumsuz etkileyebilir.
\n\u201cKi\u015filik bozuklu\u011fu geli\u015febilir\u201d
\nKorkuyla yap\u0131lan e\u011fitimin \u00e7ocuk \u00fczerindeki etkilerini biraz daha a\u00e7ar m\u0131s\u0131n\u0131z?
\nOkul \u00f6ncesi d\u00f6nemden ba\u015flayarak 11-12 ya\u015f\u0131na kadar din \u00f6\u011fretiminden s\u00f6z etmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil. \u00c7ocuk ya korkacak ya da yo\u011fun bir kayg\u0131 ya\u015fayacak, \u00f6rne\u011fin, \u201ck\u00f6t\u00fcl\u00fckler yaparsan cehenneme gidersin\u201d, \u201coru\u00e7 tutmazsan, namaz k\u0131lmazsan yanars\u0131n\u201d gibi ifadelerde \u00e7ocuk i\u00e7in son derece somut olan kavram yanmakt\u0131r, yanmaktan korkar, yanman\u0131n \u00e7ok can ac\u0131tan bir\u015fey oldu\u011funu bilir. Cehennemi kafas\u0131nda canland\u0131r\u0131r, k\u00f6t\u00fc insanlar cehenneme gidiyor ve alevler i\u00e7inde yan\u0131yor\u2026 Korku odakl\u0131 bir \u00f6\u011frenme s\u00f6z konusu ve s\u00fcrekli kayg\u0131 ve stres i\u00e7inde \u201cya hata yaparsam, annemi babam\u0131 \u00e7ok \u00fczersem, \u00f6\u011fretmenimi \u00fczersem, arkada\u015f\u0131ma vurdu\u011fum i\u00e7in k\u00f6t\u00fc bir insan olursam, beni kimse sevmezse\u2026\u201d Bunu kafas\u0131nda \u00fcretebilir, ve yerle\u015ftirebilir. \u0130leri y\u0131llarda ise bu etkilerle bireyde ciddi anlamda ki\u015filik bozukluklar\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir.
\n\u201cK\u00fclt\u00fcr\u00fc ya\u015fatmak ba\u015fka, din e\u011fitimi bamba\u015fka\u201d
\nDin e\u011fitimi \u00e7ocu\u011fa en do\u011fru \u015fekilde nas\u0131l verilir?
\nAnnem namaz k\u0131larken huzur duyar\u0131m. Ancak, oru\u00e7 tutup tutmamaya ben karar verdim. B\u00fcy\u00fcme s\u00fcrecinde bana hi\u00e7 kimse bask\u0131yla bir \u00f6\u011fretide bulunmad\u0131, sadece bana o k\u00fclt\u00fcr\u00fc ya\u015fatt\u0131. \u015eimdi k\u00fclt\u00fcr\u00fc ya\u015fars\u0131n\u0131z ve baz\u0131 davran\u0131\u015flar\u0131, duygular\u0131, de\u011ferleri kazan\u0131rs\u0131n\u0131z ya da kazanmazs\u0131n\u0131z. K\u00fclt\u00fcr\u00fc ya\u015famak ve ya\u015farken \u00f6\u011frenmek, de\u011ferleri ve inan\u00e7lar\u0131 kazanmak ba\u015fka, daha \u00f6nce vurgulad\u0131\u011f\u0131m gibi dini \u00f6\u011fretim bamba\u015fka bir\u015fey. \u00c7ocu\u011fun geli\u015fimi odakl\u0131 din e\u011fitimi ve \u00f6\u011fretimini konu\u015ftu\u011fum zaman dine kar\u015f\u0131ym\u0131\u015f\u0131m gibi alg\u0131lanabiliyorum, bu beni \u00e7ok rahats\u0131z ediyor. Oysa ben kar\u015f\u0131 de\u011filim, sadece \u00e7ocu\u011fun geli\u015fimsel ya\u015f\u0131na uygun e\u011fitim-\u00f6\u011fretim verilmesinden yanay\u0131m. Biz \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za e\u011fitim verece\u011fiz, \u00f6\u011fretim yapaca\u011f\u0131z derken \u00e7ocuklar\u0131m\u0131z\u0131n var olan yeteneklerini de yok edebiliyoruz. \u00c7ocuk kendini ifade etme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in olanak bulam\u0131yor. Yeti\u015fkinler ise bu konuyu siyasi ve politik merkezde ele al\u0131p \u00e7ocuklar ad\u0131na kararlar al\u0131yorlar, Bu ise ciddi bir \u00e7ocuk istismar\u0131d\u0131r ve \u00e7ocuk haklar\u0131 ihlalidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ocuklar\u0131n geli\u015fimsel ihtiya\u00e7lar\u0131ndan \u00e7ok, politik strateji ile ebeveynlere \u201cdini b\u00fct\u00fcn nesillerin yeti\u015ftirilece\u011fine\u201d dair taahh\u00fct veriliyor. Zaten aileler de \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n geli\u015fimini ve geli\u015fimsel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 bilmiyorlar. Bu y\u00fczden de partilerin \u00e7ocuk politikas\u0131 var m\u0131 yok mu ya da ne kadar \u00e7ocu\u011fuma uygun gibi konular hi\u00e7 sorgulam\u0131yor.
\nDin-eg\u0306itimi-2-768×428
\n\u201cMelek seni izliyor\u201d
\n\u00c7o\u00e7u\u011fa din \u00f6\u011fretimi verilen kitaplarda \u201dSeni melekler takip ediyor\u201d gibi i\u00e7erikler yer al\u0131yor. Erken din \u00f6\u011fretimi alan bir \u00e7ocuk bundan nas\u0131l etkilenir?
\nBu s\u00f6ylediklerinizden korku odakl\u0131 bir davran\u0131\u015f d\u00fczenlemeden veya davran\u0131\u015f\u0131 y\u00f6nlendirmeden bahsedebiliriz. \u00c7ocuk ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan veya geli\u015fim a\u00e7\u0131s\u0131ndan bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z zamanda birisi taraf\u0131ndan izleniyor olmak, meleklerin sizi takip etmesi veya di\u011fer taraftan k\u00f6t\u00fc, istenmeyen bir davran\u0131\u015f yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bunun \u00e7ok a\u011f\u0131r bir ceza ile kar\u015f\u0131l\u0131k bulaca\u011f\u0131n\u0131n bilinmesi, \u00e7ocukta \u00e7ok ciddi bir kayg\u0131ya hatta patolojik anlamda bir kayg\u0131 bozuklu\u011funa neden olabilir. Bu kayg\u0131 ve korku bir taraftan da \u00e7ocuklar\u0131n kendi potansiyellerini ke\u015ffetmeleri ve kendilerini tan\u0131malar\u0131na \u00e7ok ciddi anlamda engel olacakt\u0131r. Belki bu noktada \u00e7ocuk haklar\u0131na da bir g\u00f6nderme yapmak gerekiyor. \u00c7ocu\u011fun kendini ifade etme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, kat\u0131l\u0131m hakk\u0131 verilmiyor ve en \u00f6nemlisi de b\u00fct\u00fcn bunlarla \u00e7ocuk vakit ge\u00e7irirken geli\u015fimin en temel yap\u0131s\u0131 olan oyundan \u00e7ocuklar\u0131 uzakla\u015ft\u0131r\u0131yoruz\u2026 Bir di\u011fer \u00f6rnekte ise; Anne, baba ya da sevilen birinin kayb\u0131n\u0131 ya\u015fayan bir \u00e7ocu\u011fa onlar\u0131n cennete gitti\u011fi s\u00f6ylenirse ve cennet tasviri yo\u011fun olarak yap\u0131l\u0131rsa, \u00e7ocuk anne, babaya ya da sevdi\u011fine kavu\u015fmak i\u00e7in \u00f6l\u00fcm\u00fc isteyebilir.
\n\u201cNamazdan sonra annesini d\u00f6ven de mi iyi insan?\u201d
\nDin \u00f6\u011fretimi kitaplar\u0131nda namaz k\u0131lan insan\u0131n daha iyi oldu\u011funa dair g\u00f6ndermeler var. Bu konuda ne d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorsunuz?
\nBaba namaz k\u0131l\u0131yor, namazdan sonra anneye \u015fiddet uyguluyor, kad\u0131n\u0131 d\u00f6v\u00fcyor ve yeri geliyor dini s\u00f6ylemde kad\u0131n\u0131 d\u00f6vme hakk\u0131 vard\u0131r alg\u0131s\u0131 olu\u015fuyor. Namaz k\u0131lan iyi insand\u0131r alg\u0131s\u0131 \u00e7ocu\u011fun tek inand\u0131\u011f\u0131 de\u011fer olarak yerle\u015fiyor. \u00c7ocu\u011fun kafas\u0131 kar\u0131\u015f\u0131yor, sonra kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 yerini ko\u015fulsuz bir inanca b\u0131rak\u0131yor. Mesela erkek \u00e7ocuksa ben erke\u011fim d\u00f6verim bu kad\u0131n i\u00e7in gerekli diyebiliyor. \u00c7ocuk neyi g\u00f6r\u00fcyorsa ya\u015f\u0131yorsa onu kendine de\u011fer olarak kabul edecektir. Halbuki erkek \u00e7ocukta vicdanla ilgili daha ba\u015fka de\u011ferler yerle\u015febilecekken, ald\u0131\u011f\u0131 erkek kimli\u011fi modeli \u015fiddet kullanmay\u0131 me\u015frula\u015ft\u0131racakt\u0131r. K\u0131z \u00e7ocuksa ezilmeyi ba\u015ftan kabul ediyor. Evet ben babam\u0131 \u00e7ok severim namaz da k\u0131l\u0131yor annemi de d\u00f6v\u00fcyor ama annemin iyili\u011fi i\u00e7in yap\u0131yor. Sonra beni kocam d\u00f6verse, abim d\u00f6verse ben buna sesimi \u00e7\u0131karmamal\u0131y\u0131m gibi bir toplumsal cinsiyet rollerindeki kad\u0131n kimli\u011finin \u00f6zelliklerini \u00fczerine yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131yor. Salt namaz k\u0131l\u0131yor, oru\u00e7 tutuyor diye \u201ciyi insan\u201d tan\u0131m\u0131 yapmak \u00e7ocuk taraf\u0131ndan kazan\u0131lan t\u00fcm insani ve toplumsal de\u011ferler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir karma\u015fa yaratabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Okan \u00dcniversitesi, E\u011fitim Fak\u00fcltesi \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Dr. Mesude Atay, zorunlu din \u00f6\u011fretiminin \u00e7ocu\u011fa erken ya\u015fta verilmesinin sak\u0131ncalar\u0131n\u0131 ve din e\u011fitimi kitaplar\u0131nda kullan\u0131lan kavramlar\u0131n \u00e7ocu\u011fu nas\u0131l etkileyebilece\u011fi hakk\u0131ndaki g\u00f6r\u00fc\u015flerini Evrensel\u2019e anlatt\u0131. Atay, \u201cSalt namaz k\u0131l\u0131yor, oru\u00e7 tutuyor diye \u2018iyi insan\u2019 tan\u0131m\u0131 yapmak \u00e7ocuk taraf\u0131ndan kazan\u0131lan t\u00fcm insani ve toplumsal de\u011ferler a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir karma\u015fa yaratabilir\u201d dedi. […]<\/p>\n","protected":false},"author":447,"featured_media":12427,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"class_list":{"0":"post-12426","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-3"},"aioseo_notices":[],"jetpack_featured_media_url":"https:\/\/hocalihaber.com\/wp-content\/uploads\/2016\/08\/indir.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12426","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/447"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12426"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12426\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12427"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12426"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12426"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12426"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}