{"id":324,"date":"2015-02-07T12:19:40","date_gmt":"2015-02-07T12:19:40","guid":{"rendered":"http:\/\/hocalihaber.com\/?p=324"},"modified":"2015-02-07T12:19:40","modified_gmt":"2015-02-07T12:19:40","slug":"tarih-toplumlarin-hafizasidir","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/tarih-toplumlarin-hafizasidir\/","title":{"rendered":"Tarih Toplumlar\u0131n Haf\u0131zas\u0131d\u0131r"},"content":{"rendered":"

T\u00fcrk Edebiyat\u00e7\u0131lar\u0131, yak\u0131n tarih diye bilinen I.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 i\u00e7inde ge\u00e7en sava\u015flar\u0131, olaylar\u0131, hat\u0131ralar\u0131 zaman zaman yazd\u0131klar\u0131 roman, \u00f6yk\u00fc, tiyatro, ve manzumeleriyle anlatm\u0131\u015flar, dile getirmi\u015fler; film \u015firketleri de ayn\u0131 d\u00f6nemi, yaz\u0131lan film senaryolar\u0131 ile beyaz perdeye ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Muhsin Ertu\u011frul\u2019un Halide Edip Ad\u0131var’dan uyarlad\u0131\u011f\u0131 \u2018Ate\u015ften G\u00f6mlek’ ve \u2018Vurun Kahpeye\u2019 adl\u0131 filmleriyle, \u2018Bir Millet Uyan\u0131yor\u2019 filmi; Ziya \u00d6ztan\u2019\u0131n Turgut \u00d6zakman\u2019\u0131n \u2018Cumhuriyet\u2019 eserinden hareketle \u2018Kurtulu\u015f\u2019 filmi; tiyatro oyunu olarak Erol Toy’un \u2018Parti Pehlivan\u0131’, \u0130smet K\u00fcntay’\u0131n \u2018Tozlu \u00c7izmeler\u2019i, Ergin Orbey’in \u2018Birinci Kurtulu\u015ftan’\u0131, Erol Toy’un \u2018\u0130pteki’ni, Lale Oralo\u011flu’nun \u2018Y\u0131l 1921’i ve Faz\u0131l Hayati \u00c7orbac\u0131o\u011flu’nun \u2018Erkek Sat\u0131’s\u0131n\u0131; ayr\u0131ca \u00c7anakkale Sava\u015flar\u0131\u2019n\u0131 konu alan Tolga \u00d6rnek\u2019in \u2018Gelibolu\u2019 ve yabanc\u0131lardan Russell Crowe\u2019nin \u2018Son Umut\u2019 filmi ile Sar\u0131kam\u0131\u015f sava\u015f\u0131n\u0131 konu alan<\/span><\/span> \u00d6zhan Eren’in \u2018120\u2019 adl\u0131 filmleri y\u00fcz y\u0131l i\u00e7inde seyretti\u011fimiz, etkisinde kald\u0131\u011f\u0131m\u0131z eserlerdendir. Bu eserler I.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131n\u0131 konu alan binlerce hat\u0131ralardan sadece birka\u00e7\u0131n\u0131n okuyucu ve seyirciyle bulu\u015ftu\u011fu \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmalard\u0131r. Elbette ki azd\u0131r, yetersizdir; atalar\u0131m\u0131z\u0131n \u00e7ektikleri s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131, yerli ve yabanc\u0131 hain ellerin bu topraklar\u0131n namusu \u00fczerinde sergiledikleri oyunlar\u0131 anlatan az say\u0131da eserlerdir; ama etkilidir, \u00f6nemlidir. Mutlaka daha y\u00fczlerce eser, film hayata ge\u00e7irilebilir. Hatta daha kaleme al\u0131nmam\u0131\u015f ya da senaryosu yaz\u0131lmam\u0131\u015f ve tarihimizde ilgin\u00e7 olaylar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 ve hatta d\u00fcnyada e\u015fine daha rastlan\u0131lmayan olaylar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 onlarca konu, olay, milli kahraman\u0131m\u0131z\u0131n hayat hikayeleri ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n ilgisini beklemektedir.<\/span><\/span><\/p>\n

Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar tarihimizin okunmam\u0131\u015f daha nice sayfalar\u0131n\u0131 inceleyip, yazsalar da bu sayfalar\u0131n filmleri yap\u0131lsa da yine yetmeyecektir. Yetmeyecektir; \u00e7\u00fcnk\u00fc yaz\u0131lan bu eserler, \u00e7ekilen bu filmler e\u011fer kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131m\u0131z i\u00e7inde kal\u0131yor, d\u00fcnyaya duyurulmuyorsa harcanan emek de masraf da hedefine tam ula\u015fm\u0131yor demektir.<\/span><\/span><\/p>\n

Oysa T\u00fcrk okuru ve seyircisi Amerika, \u0130ngiliz, \u00c7in, Fransa film \u015firketlerinin ve yazarlar\u0131n\u0131n kendi \u00fclke tarihleriyle \u00e7ekti\u011fi filmleri ve yazd\u0131klar\u0131 romanlar\u0131 defalarca seyretmi\u015f\/seyrettirilmi\u015f, okumu\u015f adeta ezberlemi\u015ftir. Bu iddialar\u0131n en b\u00fcy\u00fck kan\u0131t\u0131, bu sat\u0131rlar\u0131n yazar\u0131 \u00e7ocuklu\u011funda, Amerika\u2019n\u0131n Kuzey-G\u00fcney ad\u0131yla bilinen sava\u015flar\u0131n\u0131, beyaz-yerli\/K\u0131z\u0131lderili \u00e7izgi romanlar\u0131n\u0131 ezberlercesine okumu\u015f, okumas\u0131na g\u00f6z yumulmu\u015f adeta \u00f6zendirilmi\u015ftir. Bizim ku\u015faklara y\u00f6nelik olsun \u015fu anda yeti\u015fen \u00e7ocuklar\u0131m\u0131za y\u00f6nelik olsun, halen daha kendi tarihimiz d\u0131\u015f\u0131ndaki -birka\u00e7 tane ciddi olarak yap\u0131lan tarihi film \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 hari\u00e7- b\u00fct\u00fcn tarihleri sinema filmi olarak, TV dizisi olarak ve \u00e7ocuklara y\u00f6nelik yap\u0131lan g\u00f6rsel sanatlara dayal\u0131 her t\u00fcrl\u00fc ileti\u015fim tekni\u011fi kullan\u0131larak \u00e7ekilen \u00e7izgi filmleri evlerde, okullarda, sinemalarda seyrettirme gayretindeyiz.<\/span><\/span><\/p>\n

Bizim tarih bilincimiz maalesef yok edilmi\u015ftir.<\/span><\/span><\/p>\n

Bizim tarih bilincimiz maalesef yabanc\u0131lar eser \u00fcrettikten sonra g\u00f6r\u00fcp taklidini veya benzerini yapmam\u0131z anlam\u0131ndad\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

Bizim tarih bilincimiz maalesef birka\u00e7 tane \u00f6v\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz olay\u0131 ve birka\u00e7 ki\u015fiyi derinlemesine ara\u015ft\u0131rmadan anlatmaktan ibarettir.<\/span><\/span><\/p>\n

Namusumuzun kirletildi\u011fi, bayra\u011f\u0131m\u0131z\u0131n yak\u0131ld\u0131\u011f\u0131, vatan\u0131m\u0131z\u0131n zalimce i\u015fgal edildi\u011fi yak\u0131n tarihimizin her g\u00fcn\u00fc, unutulmamal\u0131d\u0131r ki, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya \u00f6rnek olabilecek e\u015fine benzerine az rastlan\u0131r hem kahramanl\u0131k olaylar\u0131 hem de t\u00fcm insanl\u0131\u011f\u0131n utanaca\u011f\u0131 hazin hik\u00e2yelerle ve derslerle doludur.<\/span><\/span><\/p>\n

\u00c7anakkale Sava\u015f\u0131, kat\u0131lan t\u00fcm \u00fclkelerin onurlar\u0131yla sava\u015ft\u0131\u011f\u0131, sava\u015flar\u0131n kurallar\u0131 gere\u011fi birbirlerini yok etmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, zaman zaman hileye ba\u015fvuruldu\u011fu, yenilen taraflar\u0131n yenilgiyi kabullenip, g\u00f6z ya\u015f\u0131 i\u00e7erisinde geldikleri gibi gittikleri bir sava\u015f olmu\u015ftur. \u00c7anakkale Sava\u015f\u0131, sonras\u0131nda galip gelen i\u00e7in de yenilen i\u00e7in de destanlar\u0131n yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 insani, tarihi, askeri, ekonomik kay\u0131plar\u0131n \u00e7ok fazla oldu\u011fu sava\u015flardan biridir; ve \u00c7anakkale Sava\u015f\u0131\u2019nda yine d\u00fcnyada e\u015fine benzerine rastlan\u0131lmayan, galip \u00fclkenin bir komutan\u0131 olarak Albay Mustafa Kemal\u2019in ma\u011flup olmu\u015f \u00fclke askerleri i\u00e7in s\u00f6yledi\u011fi \u015fu e\u015fsiz sat\u0131rlarla yine d\u00fcnyadaki en vakur sava\u015flardan biri olmu\u015ftur:<\/span><\/span><\/p>\n

\u201cBu Memleketin topraklar\u0131 \u00fcst\u00fcnde kanlar\u0131n\u0131 d\u00f6ken kahramanlar! Burada dost bir vatan\u0131n topra\u011f\u0131ndas\u0131n\u0131z. Huzur ve s\u00fckun i\u00e7inde uyuyunuz. Sizler Mehmet\u00e7iklerle yan yana koyun koyunas\u0131n\u0131z. <\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Uzak diyarlardan evlatlar\u0131n\u0131 harbe g\u00f6nderen analar! G\u00f6zya\u015flar\u0131n\u0131z\u0131 dindiriniz. Evlatlar\u0131n\u0131z bizim ba\u011fr\u0131m\u0131zdad\u0131r, huzur i\u00e7indedirler ve huzur i\u00e7inde rahat rahat uyuyacaklard\u0131r. Onlar bu toprakta canlar\u0131n\u0131 verdikten sonra art\u0131k bizim evlatlar\u0131m\u0131z olmu\u015flard\u0131r.”<\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Bu ne asil d\u00fc\u015f\u00fcncedir! Bu ne asil bir hayat anlay\u0131\u015f\u0131d\u0131r!<\/span><\/span><\/p>\n

T\u00fcrk ordusu ve komutanlar\u0131 tarih boyunca girdikleri her sava\u015fta bu anlay\u0131\u015fta olmu\u015ftur. Kar\u015f\u0131s\u0131ndaki orduyu yense de yenilse de zul\u00fcm yapmam\u0131\u015ft\u0131r, onuruna leke d\u00fc\u015f\u00fcrecek bir harekette bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk ordusunu dimdik ayakta tutan irade de i\u015fte bu irade olmu\u015ftur.<\/span><\/span><\/p>\n

Yak\u0131n tarihimizin yine en kanl\u0131, en ac\u0131mas\u0131z fakat hi\u00e7 bilinmeyen, bir veya iki eser haricinde hi\u00e7 anlat\u0131lmam\u0131\u015f hatta tek bir filmle dahi olsa anlat\u0131lmam\u0131\u015f sava\u015flar\u0131ndan biri de Kafkas cephesi sava\u015flar\u0131d\u0131r. \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131 ile Osmanl\u0131lar aras\u0131nda meydana gelen ve ta 1828, 1856, 1877-1878 (93 Harbi) y\u0131llar\u0131nda i\u015fgal edilen ve I.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 ba\u015flayan 16 \u015eubat 1916\u2019da Erzurum\u2019un i\u015fgaliyle sona eren, arkas\u0131ndan \u2018Mondros Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131\u2019 ile devam eden kanl\u0131, ac\u0131mas\u0131z bir s\u00fcre\u00e7tir.<\/span><\/span><\/p>\n

Yukar\u0131da tarihleri verilen 1828 i\u015fgali ve 1856 K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 haricindeki di\u011fer iki b\u00fcy\u00fck Rus i\u015fgali, yani 93 Harbi ve Erzurumlular\u0131n Rus ve Ermeni \u00e7etelerine kar\u015f\u0131 verdi\u011fi amans\u0131z m\u00fccadelenin ge\u00e7ti\u011fi yerler, Erzurum Kalesi\u2019nin g\u00fcneyindeki Paland\u00f6ken da\u011flar\u0131 ve eteklerinde yer alan Top da\u011f\u0131 ki bu da\u011f\u0131n devam\u0131 tarihin alt\u0131n sayfalar\u0131na \u2018Aziziye Savunmalar\u0131\u2019 diye ge\u00e7en muharebelerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerlerdir.<\/span><\/span><\/p>\n

Bu b\u00f6lgelerde d\u00fcnya tarihini etkileyecek sava\u015flar\u0131n, savunmalar\u0131n yap\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen; T\u00fcrk Milletinin ya\u015fama hakk\u0131n\u0131n elinden al\u0131nmas\u0131na, T\u00fcrklerin soyunun kurutulmas\u0131 i\u00e7in yap\u0131lan bunca katliamlara ra\u011fmen bizler, vatan\u0131m\u0131za, namusumuza, bayra\u011f\u0131m\u0131za, dinimize ve insanl\u0131\u011f\u0131m\u0131za yap\u0131lan bu rezil sald\u0131r\u0131lar\u0131 d\u00fcnyaya duyurmam\u0131\u015f\u0131z. Bu bir kabahattir, bu bir aymazl\u0131kt\u0131r ve bu kabahat ve aymazl\u0131k hepimizin hatas\u0131d\u0131r, su\u00e7udur. Elbette ki tarihin bu karanl\u0131k sayfalar\u0131n\u0131n d\u00fcnyaya duyurulmas\u0131n\u0131 Alman, \u0130ngiliz, Amerikan yazar ve filmcilerinden bekleyemeyiz. Bu olaylar\u0131 bizler anlatmal\u0131yd\u0131k, bizler filme \u00e7ekmeliydik; ama yapmad\u0131k, yapamad\u0131k. Oysa I. Ve II. D\u00fcnya Sava\u015flar\u0131n\u0131n neredeyse her safhas\u0131n\u0131 Alman, \u0130ngiliz, Frans\u0131z yazar ve filmciler b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya anlatt\u0131lar, bizlere o g\u00fcnleri tekrar tekrar ya\u015fatt\u0131lar. Nazi Almanyas\u0131n\u0131n Yahudilere yapt\u0131klar\u0131 soyk\u0131r\u0131m, onlarca romanla, filmle anlat\u0131ld\u0131. Bu \u00fclkelerin yazarlar\u0131 ve filmcileri halen daha atalar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131klar\u0131 zaferleri ve ma\u011flubiyetleri anlat\u0131yorlar. Bu onlar\u0131n tabii haklar\u0131d\u0131r. B\u00fct\u00fcn mesele biz niye anlatam\u0131yoruz, biz ni\u00e7in atalar\u0131m\u0131za yap\u0131lan bunca haks\u0131zl\u0131\u011f\u0131 d\u00fcnyaya duyuram\u0131yoruz? T\u00fcrk Milletinin d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc yazarlar\u0131, filmcileri, sanat\u00e7\u0131lar\u0131 varken biz neden tarihimizi anlatam\u0131yoruz?<\/span><\/span><\/p>\n

Pek fazla uza\u011fa gitmeye gerek yok: Rus ve Ermeni ortakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu katliamlardan, soyk\u0131r\u0131mlardan biri Azerbaycan Hocal\u0131 ve Karaba\u011f\u2019da ya\u015fand\u0131, bir di\u011feri de T\u00fcrkiye\u2019nin serhat \u015fehri Erzurum Kalesinde ve Yan\u0131k Dere denilen b\u00f6lgesinde ya\u015fand\u0131, demi\u015ftik. Oysa i\u015fin ilgin\u00e7 taraf\u0131, bu ayn\u0131 millete mensup insanlardan her biri, \u00f6v\u00fcnerek s\u00f6yleyebiliriz, \u015fair ya da yazar olmalar\u0131na ra\u011fmen, her evde bir \u015fairin bir yazar\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131na ra\u011fmen, yak\u0131n tarihimizde ya\u015fanan bu olaylar\u0131 kaleme almam\u0131\u015flard\u0131r. \u00dcz\u00fclerek belirtmek istiyorum ki bu \u015fairlerimiz de yazarlar\u0131m\u0131z da hep kendi \u00e7evrelerinde saklan\u0131p kalm\u0131\u015flard\u0131r. D\u0131\u015far\u0131ya a\u00e7\u0131lamam\u0131\u015flar, \u015fehirlerinin d\u0131\u015f\u0131na dahi isimlerini veya eserlerini \u00e7\u0131karamam\u0131\u015flard\u0131r. \u00dcstelik ele ald\u0131klar\u0131 konular ve temalar ne 93 Harbi ile ilgilidir ne de 1915 olaylar\u0131 ile… \u00c7okluk \u2018A\u015fk, Dini\u2019 veya ki\u015fisel konulard\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

Bu arada yeri gelmi\u015fken yazmakta fayda var: Erzurum\u2019un 1915 y\u0131l\u0131nda Ruslar ve Ermeni \u00e7eteciler taraf\u0131ndan i\u015fgalini anlatan en etkili hat\u0131ralardan biri, 1918 y\u0131llar\u0131nda Polis M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne getirilen Kantarc\u0131z\u00e2de Hac\u0131 Mustafa’n\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131, olaylar\u0131 b\u00fct\u00fcn \u00e7\u0131plakl\u0131\u011f\u0131yla dile getirdi\u011fi ve Yrd. Do\u00e7. Dr. Yavuz ASLAN taraf\u0131ndan ara\u015ft\u0131rma sonucunda bulunan, <\/span><\/span>\u201cErzurum’da Ermeni Mezalimi Hakk\u0131nda Kantarc\u0131z\u00e2de Hac\u0131 Mustafa’n\u0131n Hat\u0131ralar\u0131\u201c<\/i><\/span><\/span> adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131r. Bir di\u011feri de hepimizin bildi\u011fi Kaz\u0131m Karabekir Pa\u015fa\u2019n\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131 <\/span><\/span>\u20181917-1920 Aras\u0131nda Erzincan\u2019dan Erivan\u2019a Ermeni Katliamlar\u0131\u2019<\/i><\/span><\/span> adl\u0131 eserdir. Ayr\u0131ca \u2018Erzurumlu Mezararkal\u0131 Mevl\u00fct A\u011fan\u0131n Deve Masal\u0131\u2019 da yine o b\u00f6lgenin insan\u0131 taraf\u0131ndan anlat\u0131lan ve yaz\u0131lan nadir hat\u0131ralardan biridir.<\/span><\/span>1<\/sup><\/a> Bu hat\u0131ralar ve bu hat\u0131ralar gibi haf\u0131zalara yerle\u015fmi\u015f i\u015fgal y\u0131llar\u0131na ait y\u00fczlerce hat\u0131ra, bu b\u00f6lgenin yazarlar\u0131 taraf\u0131ndan anlat\u0131lmay\u0131, filmle\u015ftirilmeyi, sahnelenmeyi bekliyor. Hocal\u0131 veya Karaba\u011f yahut Yan\u0131k Dere katliamlar\u0131n\u0131 d\u00fcnyaya duyuracak b\u0131rak\u0131n\u0131z bir filmi, bir \u00f6yk\u00fc bir roman dahi maalesef yazamam\u0131\u015f\u0131z. Yine \u201993 Harbi\u2019ni konu alan, arkada\u015f\u0131m Talat Uzunyaylal\u0131\u2019n\u0131n yazd\u0131\u011f\u0131 \u2018<\/span><\/span>Payla\u015f\u0131lmayan Topraklar\u2019<\/i><\/span><\/span> ve E\u015fref \u00d6zoltulular\u2019\u0131n kaleme ald\u0131\u011f\u0131<\/span><\/span> \u2018So\u011fuk Cennetin \u00c7ocuklar\u0131\u2019<\/i><\/span><\/span> adl\u0131 eserler ise maalesef hem yazarlar\u0131 taraf\u0131ndan hem de yay\u0131nevleri taraf\u0131ndan istenildi\u011fi gibi tan\u0131t\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Ne yaz\u0131k ki bu binbir zahmetle yaz\u0131lan eserler, olaylar\u0131n ge\u00e7ti\u011fi yerin insanlar\u0131 taraf\u0131ndan bile okunmam\u0131\u015ft\u0131r. Bunu ben rahatl\u0131kla iddia edebiliyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc bundan alt\u0131 y\u0131l \u00f6nce Rus ve Ermenilerin Erzurum\u2019da yapt\u0131klar\u0131 katliamlar\u0131 romanla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in ara\u015ft\u0131rmaya ba\u015flarken, yukar\u0131da adlar\u0131n\u0131 and\u0131\u011f\u0131m eserlerden ba\u015fka eser bulamam\u0131\u015ft\u0131m. <\/span><\/span><\/p>\n

\u015euras\u0131 unutulmas\u0131n ki ben bilimsel eserlerden bahsetmiyorum; \u00e7\u00fcnk\u00fc bu konuda T\u00fcrk \u00fcniversitelerinin, T\u00fcrk bilim adamlar\u0131n\u0131n, T\u00fcrk hariciyeci ve ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n\u0131n yapt\u0131klar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar d\u00fcnya \u00e7ap\u0131ndad\u0131r; ve bu eserleri ge\u00e7ebilecek ba\u015fka \u00e7al\u0131\u015fmalar daha hen\u00fcz yaz\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk bilim adamlar\u0131 yabanc\u0131 bilim adamlar\u0131 ve tarih\u00e7ileri ile birlikte yap\u0131labilecek her t\u00fcrl\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 gerek yaz\u0131l\u0131 bas\u0131n olarak gerekse paneller, sempozyumlarla b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya duyurmu\u015flard\u0131r. Benim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ma kaynak olarak da \u00e7oklukla bu \u00e7al\u0131\u015fmalar temel olmu\u015ftur. <\/span><\/span><\/p>\n

Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Ermeni yazarlar taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f olup da sat\u0131\u015fa sunulan onlarca eserle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131m. Bunlar\u0131n \u00e7o\u011funu okudum, inceledim. Bu kitaplar\u0131n i\u00e7eri\u011finin tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 ba\u015fka bir yaz\u0131 konusu; sadece okudu\u011fum bir ka\u00e7\u0131n\u0131 anmak istiyorum. H\u0131ra\u00e7 Nor\u015fen\u2019in <\/span><\/span>\u2018\u00c7ileli Agavni\u2019<\/i><\/span><\/span> eseri, Fethiye \u00c7etin\u2019in <\/span><\/span>\u2018Anneannem\u2019<\/i><\/span><\/span> ve Ermeni bir vatanda\u015f\u0131n hayat\u0131n\u0131n anlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve gazeteci Faruk Bildirici\u2019nin yay\u0131na haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u2018<\/span><\/span>Sarkis Bu Topraklar\u0131 Sevmi\u015fti\u2019<\/i><\/span><\/span> adl\u0131 eserlerdir bunlar. Adlar\u0131n\u0131 and\u0131\u011f\u0131m bu eserler ve di\u011ferleri, \u00e7ok ilgin\u00e7tir, nas\u0131l oluyorsa d\u00fcnyan\u0131n hemen hemen her diline \u00e7evrilebilmi\u015f ve b\u00fcy\u00fck okuyucu kitlelerine sahip olabilmi\u015flerdir.<\/span><\/span><\/p>\n

Kendi milli davalar\u0131na sahip \u00e7\u0131kan b\u00fct\u00fcn \u00fclkeleri kutlamak gerekir.<\/span><\/span><\/p>\n

Uzun y\u0131llar yapt\u0131\u011f\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonucunda y\u00fcz y\u0131ll\u0131k d\u00f6nem i\u00e7erisinde yaz\u0131lm\u0131\u015f tek belgesel roman olarak ortaya \u00e7\u0131kan <\/span><\/span>\u2018Yan\u0131k Dere -1915- Erzurum\u2019 <\/i><\/span><\/span>adl\u0131 eseri, b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya duyurmak i\u00e7in elimizden gelen b\u00fct\u00fcn gayreti seferber ettik. Zorla da olsa ikinci bask\u0131y\u0131 yapt\u0131k. Romanla ilgili \u00e7e\u015fitli yerlerde konferanslar verdik. Sempozyumlara kat\u0131ld\u0131k. Televizyon ve yaz\u0131l\u0131 bas\u0131nda hem roman\u0131 hem de T\u00fcrklerin hakl\u0131 davas\u0131n\u0131 dilimiz d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnce anlatmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131k. Romanda ge\u00e7en olaylardan sadece bir tanesini tiyatro oyunu haline getirdik. Bu oyun Devlet Tiyatrolar\u0131 repertuar\u0131na girdi. B\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n yan\u0131nda Erzurum\u2019da Yan\u0131k Dere dedi\u011fimiz katliamlar\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgeye bir \u2018\u015eehitlik An\u0131t\u0131\u2019 yap\u0131lmas\u0131 i\u00e7in proje ba\u015flatt\u0131k. Devlet ve yerel y\u00f6neticilere sunduk. \u0130lgiyle kar\u015f\u0131land\u0131. Umudumuz bu \u015fehitli\u011fin bir an evvel hayata ge\u00e7irilmesidir. <\/span><\/span><\/p>\n

Bu bir milli davad\u0131r, millet olarak uluslar aras\u0131 boyut kazanan bu davaya sahip \u00e7\u0131k\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

Aradan y\u00fcz sene ge\u00e7mesine ra\u011fmen biz ne \u201993 Harbini\u2019 ve ne de Ruslar\u0131n 1915 olaylar\u0131nda Erzurum\u2019u i\u015fgalini, yani ne Aziziye Savunmas\u0131n\u0131 ne Yan\u0131k Dere\u2019yi ya da di\u011fer bir deyi\u015fle \u2018Top Da\u011f\u0131 Sava\u015flar\u0131\u2019n\u0131 ne T\u00fcrk insan\u0131na ne de d\u00fcnya insan\u0131na duyurabilmi\u015fiz. Ni\u00e7in biz, kendi tarihimizden ald\u0131\u011f\u0131m\u0131z bu konular\u0131, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda filmlerden \u2018Cesur Y\u00fcrek\u2019 gibi, bir \u2018Gladyat\u00f6r\u2019 gibi, \u2018Y\u00fcz\u00fcklerin Efendisi\u2019 gibi filmler yaparak d\u00fcnya seyircisine sunam\u0131yoruz? Sorun budur. Sorun bellidir. Sorunu belli olan bir memleket meselesini \u00e7\u00f6zmek \u00e7ok kolayd\u0131r. Bu konu ameliyat masas\u0131na derhal yat\u0131r\u0131lmal\u0131d\u0131r. Konuya ilgi duyan film y\u00f6netmenleri, yazarlar, senaristler, m\u00fczisyenler, film \u015firketleri el ele, omuz omuza vererek cesaretle ad\u0131m atmal\u0131d\u0131r.<\/span><\/span><\/p>\n

B\u00fcy\u00fck bir mutlulukla belirtebilirim ki T\u00fcrk tarihine damgas\u0131n\u0131 vurmu\u015f hem cesaretin hem de kat kat \u00fcst\u00fcn d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 yenilmezli\u011fin, vatan savunmas\u0131n\u0131n \u00f6rne\u011finin verildi\u011fi \u00c7anakkale Sava\u015f\u0131\u2019na hak etti\u011fi de\u011fer verilmi\u015f, en az\u0131ndan \u015fehitlerimize olan bor\u00e7 yerine getirilmi\u015ftir; keza y\u00fcz y\u0131l sonra gecikmeli de olsa Sar\u0131kam\u0131\u015f harek\u00e2t\u0131 hat\u0131rlanm\u0131\u015f ve yine \u015fehitlerimize kar\u015f\u0131 borcumuz bir nebze de olsa \u00f6denmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu anda halk\u0131n kat\u0131l\u0131m\u0131 ile Sar\u0131kam\u0131\u015f harek\u00e2t\u0131n\u0131n ve Aziziye Savunmas\u0131\u2019n\u0131n y\u0131l d\u00f6n\u00fcmlerinde on binlerce insan \u015fehirden Top da\u011f\u0131na kadar y\u00fcr\u00fcyerek ayn\u0131 heyecan\u0131, ayn\u0131 ac\u0131y\u0131 ya\u015famaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu sivil toplum hareketinin devam\u0131 olarak Yan\u0131k Dere olay\u0131n\u0131n da T\u00fcrk ve d\u00fcnya g\u00fcndemine oturtulmas\u0131 ve gereken \u00f6nemin verilmesi mecburidir. \u015eehitlerimize olan vefa borcumuz bunu gerektirmektedir.<\/span><\/span><\/p>\n

Top da\u011f\u0131nda ya\u015fananlar T\u00fcrk tarihinin \u00f6zetidir; Yan\u0131k Dere\u2019de olanlar ise Erzurumlunun haf\u0131zas\u0131d\u0131r. Ne Top da\u011f\u0131n\u0131 unutabilirsiniz ne de Yan\u0131k Dere\u2019yi yok sayabilirsiniz. Bu b\u00f6lgede ya\u015fananlar\u0131 uzun uzun kaleme almaya gerek yok. Erzurum’daki Rus Yarbay\u0131 Twerdo Khelebof\u2019un an\u0131lar\u0131nda ifade etti\u011fi sadece bir c\u00fcmleyi buraya almakla yetinece\u011fim. Erzurum\u2019un T\u00fcrk Ordusu taraf\u0131ndan tekrar geri al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 11-12 Mart 1918 gecesinde 3 bin T\u00fcrk\u00fcn \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc \u015f\u00f6yle anlat\u0131r Khelebof: <\/span><\/span>\u2018<\/i><\/span>Demiryolu istasyonunda sanki bir mezarl\u0131k \u00f6l\u00fclerini d\u0131\u015far\u0131ya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131. Cenazeler aras\u0131ndan ge\u00e7erek feci duruma g\u00f6zlerimizle \u015fahit olduk!\u2019 <\/b><\/i><\/span> <\/b><\/p>\n

Bu hunharca \u015fehit edilen \u00e7ocuk, kad\u0131n, gen\u00e7 k\u0131z ve ya\u015fl\u0131 erkeklerin asker \u00e7ocuklar\u0131 Osmanl\u0131\u2019n\u0131n sava\u015ft\u0131\u011f\u0131 cephelere ko\u015fmu\u015f, Osmanl\u0131y\u0131 yok etmek isteyen g\u00fc\u00e7lere kar\u015f\u0131 amans\u0131z bir direni\u015f g\u00f6stermi\u015f ve maalesef evlerine bir daha d\u00f6nememi\u015fti. Sava\u015fan bu T\u00fcrklerin namuslar\u0131n\u0131 ise, bu g\u00fcne kadar hi\u00e7bir orduyla y\u00fcz y\u00fcze sava\u015fmam\u0131\u015f, sadece \u00e7ete kurarak kalle\u015f\u00e7e kad\u0131na, \u00e7ocu\u011fa ve ya\u015fl\u0131ya sald\u0131rm\u0131\u015f Ermeni \u00e7eteleri kirletmi\u015ftir. Toplum haf\u0131zas\u0131na kaz\u0131nm\u0131\u015f hadiselerden biri de budur.<\/span><\/span><\/p>\n

Yan\u0131k Dere\u2019ye gereken \u00f6nem verilmezse, filmlerle, romanlarla anlat\u0131lmazsa y\u0131llarca emekle, kanla, g\u00f6zya\u015f\u0131yla biriktirilen haf\u0131za yava\u015f yava\u015f silinir, yok olur. Haf\u0131zas\u0131z bir insan\u0131n, fikri ve tarihi derinli\u011fi olmayan insan ve toplumlar\u0131n yok edilmesi bir toz zerresinin, bir saman \u00e7\u00f6p\u00fcn\u00fcn yok edilmesi kadar kolayd\u0131r. <\/span><\/span><\/p>\n

Okumayan, ara\u015ft\u0131rmayan insan ve toplumlar da toz zerresi ve saman \u00e7\u00f6pleri gibidir.<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

Mehmet Da\u011f\u0131stanl\u0131<\/span><\/span><\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\n

1<\/a>\u0002<\/sup> Bu eserlerin haricinde T\u00fcrkiye \u00e7ap\u0131nda eser var da benim dikkatimden ka\u00e7m\u0131\u015fsa, eser sahibinden \u00f6z\u00fcr dilerim. <\/span><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

T\u00fcrk Edebiyat\u00e7\u0131lar\u0131, yak\u0131n tarih diye bilinen I.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 i\u00e7inde ge\u00e7en sava\u015flar\u0131, olaylar\u0131, hat\u0131ralar\u0131 zaman zaman yazd\u0131klar\u0131 roman, \u00f6yk\u00fc, tiyatro, ve manzumeleriyle anlatm\u0131\u015flar, dile getirmi\u015fler; film \u015firketleri de ayn\u0131 d\u00f6nemi, yaz\u0131lan film senaryolar\u0131 ile beyaz perdeye ta\u015f\u0131m\u0131\u015flard\u0131r. Muhsin Ertu\u011frul\u2019un Halide Edip Ad\u0131var’dan uyarlad\u0131\u011f\u0131 \u2018Ate\u015ften G\u00f6mlek’ ve \u2018Vurun Kahpeye\u2019 adl\u0131 filmleriyle, \u2018Bir Millet Uyan\u0131yor\u2019 filmi; Ziya \u00d6ztan\u2019\u0131n […]<\/p>\n","protected":false},"author":23,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[20],"tags":[],"class_list":{"0":"post-324","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-kose-yazilari"},"aioseo_notices":[],"jetpack_featured_media_url":"","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/324","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/users\/23"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=324"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/324\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=324"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=324"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/hocalihaber.com\/az\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=324"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}