Turkish
Fransanın Evian şəhərində keçirilən G7 sammiti ilk baxışdan dünyanın aparıcı Qərb dövlətlərinin növbəti görüşü kimi görünə bilər. Lakin rəsmi bəyanatların arxasında daha vacib bir sual dayanır: dəyişən beynəlxalq şəraitdə Qərb öz qlobal liderliyini qoruya biləcəkmi?
Sammitin gündəliyi Qərb ölkələrinin qarşılaşdığı əsas problemləri əks etdirir. Ukrayna müharibəsi,İran məsələsi, süni intellekt, qlobal iqtisadiyyat və enerji təhlükəsizliyi kimi mövzuların hamısını birləşdirən ümumi məqam odur ki, Qərb artıq Soyuq Müharibədən sonra malik olduğu təsir gücünü əvvəlki səviyyədə saxlaya bilmir.
Xüsusilə Ukrayna məsələsi diqqət mərkəzindədir. Avropa liderləri ABŞ-ı Rusiyaya qarşı sərt mövqeyini davam etdirməyə çağırırlar. Bununla yanaşı, Donald Tramp administrasiyası daha çox diplomatik danışıqlara üstünlük verməyə meylli görünür. Bu isə Qərbin daxilində Ukrayna müharibəsinin gələcəyi ilə bağlı vahid mövqenin olmadığını göstərir.
İran ətrafında baş verənlər də maraq doğurur. Vaşinqtonun Tehranla əldə etdiyi ilkin razılaşma ABŞ tərəfindən diplomatik uğur kimi təqdim olunsa da, Fransa, Almaniya və Böyük Britaniya bu sazişə ehtiyatla yanaşırlar. Avropa ölkələri hesab edir ki, razılaşma İranın nüvə proqramı və raket potensialı ilə bağlı əsas problemləri tam həll etmir.
Sammitdə süni intellekt mövzusuna geniş yer ayrılması da diqqət çəkir. Bir neçə il əvvəl bu məsələ ikinci dərəcəli hesab oluna bilərdi. Bu gün isə süni intellekt dövlətlərin iqtisadi, texnoloji və siyasi gücünü müəyyən edən əsas amillərdən birinə çevrilib. Böyük dövlətlər bu sahədə üstünlük əldə etməyə çalışırlar, çünki texnoloji liderlik gələcəkdə geosiyasi üstünlük deməkdir.
Evian şəhərinin sammit üçün seçilməsi də rəmzi məna daşıyır. Bu şəhər 2003-cü ildə də G7 liderlərini qəbul etmişdi.
O dövrdə dünya İraq müharibəsinin nəticələrini müzakirə edirdi. Bu gün isə beynəlxalq sistem yenidən ciddi dəyişikliklər dövrünə qədəm qoyub. Fərq ondadır ki, əvvəllər Qərb öz üstünlüyünü necə qorumağı müzakirə edirdisə, indi daha çox yeni çoxqütblü dünyaya necə uyğunlaşacağını düşünür.
Ən mühüm nəticə ondan ibarətdir ki, G7 artıq dünya siyasətinin yeganə mərkəzi deyil. Təşkilatın qərarları hələ də böyük əhəmiyyət daşıyır, lakin qlobal problemlərin həlli üçün Çin, Hindistan, Braziliya və digər inkişaf etməkdə olan güclərin iştirakı getdikcə daha vacib olur. Buna görə də sammitə G7-yə daxil olmayan bəzi ölkələrin liderləri də dəvət olunublar.
Evian-2026 sammitinin əsas məqsədi yeni qərarlar qəbul etməkdən daha çox Qərbin birlik nümayiş etdirməsidir. Lakin iştirakçı ölkələrin maraqları arasında fərqlər artdıqca bu birliyi qorumaq da çətinləşir. Məhz bu amil sammitin ən vacib siyasi nəticəsi kimi tarixə düşə bilər.
