Turkish
Formal olaraq bu, adi bir Alyans zirvəsi idi – hesabla 36-cı, otuz iki nümayəndə heyəti, protokol əl sıxmaları və kollektiv müdafiəyə “sarsılmaz sədaqət” barədə yekun bəyanat. Amma bu təntənəli fasadın arxasında daha maraqlı bir proses gedirdi: bizim gözümüz qarşısında NATO daxilindəki gizli iyerarxiya yenidən formalaşırdı. Ankara iki gün ərzində sadəcə müttəfiqlərin görüşdüyü bir məkan deyil, hər jestin – hərbi marşın seçimindən tutmuş kimin kimi hava limanında qarşıladığına qədər – siyasi mesaja çevrildiyi bir səhnə oldu. Trump seçimini ideoloji yaxınlığa görə deyil, faydalılığa görə edirdi; Erdoğan şəxsi diplomatiyanı özünün ən böyük kapitalı kimi istifadə edirdi; Vaşinqtonun ənənəvi tərəfdaşları isə – Tel-Əvivdən Romaya qədər – anladılar ki, konvensiyalara sədaqət artıq ön sırada yer tutmağa zəmanət vermir. Gəlin ardıcıllıqla baxaq, bu epizodların hər biri əslində nə demək idi.
- Erdoğanın Trumpı şəxsən qarşılaması və Ankaranın tərifi
Bu, sadəcə protokol nəzakəti deyil – Erdoğan bunu illərdir qurduğu “şəxsi diplomatiya” strategiyasının kulminasiyası kimi istifadə edir. Trump açıq şəkildə etiraf edib ki, əksər liderlər üçün bu səfərə getməzdi, amma Erdoğanla “dostluğuna hörmətdən” getdi. Bu, Ankaraya NATO daxilində qeyri-adi bir rıçaq verir: Türkiyə artıq “adi müttəfiq” deyil, Trumpın şəxsən dəyər verdiyi tərəfdaşdır. Siyasi mesaj aydındır – Ankara Vaşinqtonla əlaqələrini institutlardan çox, şəxsi münasibətlər üzərindən qurmağı bacarıb, və bu, digər Avropa liderlərinin əldə edə bilmədiyi bir üstünlükdür. - F-35 satışı və embarqonun qaldırılması
Bu, zirvənin ən konkret nəticəsi olacaq mövzudur. 2019-cu ildə Türkiyə Rusiyanın S-400 sistemini aldığına görə F-35 proqramından çıxarılmışdı (CAATSA sanksiyaları çərçivəsində). İndi Trump bu sanksiyaları aradan qaldırmaq niyyətini bildirib, baxmayaraq ki, rəsmi qərar hələ tam elan olunmayıb – “meylim bu tərəfədir” deyib, amma “tam qərar vermədiyini” də vurğulayıb. Bu addım, əgər reallaşsa, Türkiyənin hava qüvvələrini kəskin şəkildə gücləndirəcək və regional güc balansını (xüsusilə İsrail və Yunanıstanla münasibətdə) dəyişəcək. Amma bunun ABŞ Konqresində ciddi müqavimətlə üzləşəcəyini də qeyd etmək lazımdır – bir çox konqresmen S-400 məsələsinin həll olunmadığını və texnologiyanın Rusiya/Çinə sızma riskini önə çəkir. - Meloniilə soyuqluq
Bu, sənin dediyindən də dərin bir gərginlikdir. Trump G7-dən sonra Melonini tənqid etmiş, hətta onu “obsesiv” adlandırmışdı, İtaliyanın İran müharibəsi zamanı əməkdaşlıq etmədiyini iddia edirdi (Roma ABŞ bombardmançılarının Siciliyadakı bazadan keçməsinə parlament təsdiqi olmadan icazə verməmişdi). Bu, maraqlıdır, çünki Meloni ideoloji baxımdan Trumpa ən yaxın Avropa liderlərindən biri sayılır – bu epizod göstərir ki, Trump üçün ideoloji yaxınlıq kifayət deyil, əsas meyar praktiki faydalılıqdır (baza, silah, tabeçilik). - Miçotakisin “Ceddin Dədən” marşı ilə qarşılanması
Bu, real və çox güclü simvolik jestdir. Mehter dəstəsinin ifa etdiyi bu Osmanlı hərbi marşı rəsmi mərasimlərdə istifadə olunsa da, məhz Yunanıstan Baş naziri üçün seçilməsi təsadüfi görünmür. Yunan mediası da bunu “tarixi simvolika” kimi qeyd edib. Siyasi dildə desək, bu, “mehmancanlıq çərçivəsində edilən sərt işarə” janrına aiddir –rəsmi hörmət göstərilir, amma altında “kim kimdir” mesajı verilir. Türkiyə-Yunanıstan arasında Egey dənizi, hava sərhədləri və Kipr məsələləri üzərində davam edən gərginlik fonunda bu, kobud olmayan, lakin aydın oxunan bir jest kimi qiymətləndirilə bilər. - Trump-Netanyahu-Erdoğan üçbucağı
Bu, zirvənin ən real gərginlik xəttidir. Netanyahu açıq şəkildə Trumpdan xahiş edib ki, F-35-in Türkiyəyə satılmasının qarşısını alsın, Erdoğanı “Müsəlman Qardaşları ilə yoluxmuş rejim” adlandırıb. Trump isə buna baxmayaraq Erdoğanı tərifləməyə davam edib. Bu, Trumpın regional prioritetlərinin dəyişməsinin göstəricisidir – İran müharibəsindən sonra Netanyahunun Vaşinqtondakı nüfuzu zəifləyib, Ərdoğan isə strateji baxımdan daha “faydalı tərəfdaş” kimi görünür. - Miçotakisin Türkiyə təhdidi barədə açıqlaması
Yunanıstan tərəfi ənənəvi olaraq NATO platformalarında Türkiyənin Egeydəki hərbi fəaliyyətini, hava məkanı pozuntularını gündəmə gətirir. Bu il də Miçotakis Ankarada Erdoğanla ikitərəfli görüş planlaşdırılmadığını bildirib – bu özü də bir mesajdır. - Yeniçərigeyimli əsgərlərin qarşılanması
Bu, Türkiyənin “yumşaq güc” diplomatiyasının klassik nümunəsidir – Osmanlı irsini vizual olaraq önə çıxarmaqla, həm Türkiyənin tarixi dərinliyini, həm də bugünkü mərkəzi rolunu vurğulamaq məqsədi daşıyır. Bu cür teatral protokol, xüsusilə Erdoğan üçün, “biz təsadüfi bir NATO üzvü deyilik, imperiya mirasçısıyıq” mesajının vizual dilidir.
Ankara zirvəsi göstərdi ki, 2026-cı ilin NATO-sunda ənənəvi Qərb həmrəyliyi modeli getdikcə arxa plana keçir, yerini Trumpın şəxsi rəğbətləri və faydalılıq məntiqi üzərində qurulan yeni bir güc iyerarxiyası tutur. Türkiyə bu yeni xəritədə açıq qalib kimi görünür: F-35, sanksiyaların qaldırılması və Trumpın şəxsi dəstəyi ilə Ankara özünü “sıravi müttəfiq” deyil, seçilmiş tərəfdaş kimi təqdim edə bilib. Eyni zamanda, ev sahibi kimi Türkiyə protokolun hər detalını — marşdan tutmuş hansı nazirin kimi qarşıladığına qədər — hesablanmış diplomatik dil kimi istifadə edib, baxmayaraq ki, bu detalların hamısını “gizli mesaj” kimi oxumaq həmişə əsaslandırılmır. Ənənəvi tərəfdaşlar (İsrail, İtaliya) isə ideoloji yaxınlığın artıq kifayət qədər təminat vermədiyini acı təcrübə ilə gördülər — Trumpın NATO-su nəzəri müttəfiqlikdən çox, transaksion faydalılıq üzərində qurulur.
